Distributiebonnen in de Tweede Wereldoorlog en erna

“Alles op de bon!”

Ik kwam laatst een schriftje tegen waarin een verslag stond over de 2de wereldoorlog die ik als 9/10 jarige gemaakt had. Mijn broertje en ik hadden allebei nog een distributie stamkaart waarmee we bonnen kregen om eerste levensbehoeften te kunnen kopen. Zie foto’s hieronder.

Met die inprenting kun je je voorstellen hoe de consumptiemaatschappij van tegenwoordig daar schril tegenover staat.

Ik herinner me de verhalen van mijn moeder in de hongerwinter. hongerwinter
Om te overleven moest ze bloembollen eten, waar ze verschrikkelijke maagkrampen van kreeg.

Ze had een keer op een of andere manier wat chocola gekregen. Dat verstopte ze en nam er dan soms een heel klein stukje van, tot op een gegeven moment het plotseling weg was. Iemand had het ingepikt.
Niet meer voor te stellen in het huidige aanbod waar ook ik een heel pak koekjes erdoorheen kan jagen.
Mijn opa van vaders kant was portier in de meelfabriek in Leiden en heel soms mocht mijn moeder daar dan een wit boterhammetje komen eten.

pa in dienstMijn vader had een administratieve taak in dienst.
Hij was ontzettend goed met cijfertjes.
Gelukkig heeft hij niet hoeven vechten.pa in dienst

Ik bespaar je de summiere teksten van het projectje op één bladzijde na, (helemaal onderaan waar je kunt zien wat een perfect handschrift ik had. 😉

De meeste info over de distributie kaarten heb ik van https://oorlogsleven.jimdo.com

Distributie "Alles op de bon!"

Distributie Bonnen

Om ervoor te zorgen dat iedereen tijdens deze tijden van gebrek toch aan grondstoffen en voedsel kan komen en om hamsteren en speculeren tegen te gaan, ging de overheid al in 1939 over tot de verstrekking van distributiebonnen.


bon voor damesschoenen
Zowel in de Eerste Wereldoorlog als in de Tweede Wereldoorlog bestond in Nederland distributie, waarbij allerlei voedingsmiddelen en goederen “op de bon” waren.

Ook ná de Tweede Wereldoorlog was nog een aantal jaren distributie nodig van schaarse artikelen. Om aan distributiebonnen te komen moest men eerst in het bezit komen van de distributiestamkaart. Wanneer men deze bonnen had verkregen, kon men op aangekondigde tijden de winkel bezoeken om deze producten te kopen. Deze tijden werden via de krant bekend gemaakt. Omdat iedereen op het zelfde moment zijn bonnen moest inleveren, stonden voor de winkels lange rijen. Men had geld en distributiebonnen nodig, had men wel geld maar geen bonnen, dan kon je niets kopen.

bon voor 2 dekentjesTot in de jaren 50 bleven veel goederen slechts op de bon verkrijgbaar en koffie was in 1952 het laatste wat op de bon was.

De distributiestamkaart

Op de Stamkaart kon iedere maand een distributiekaart worden opgehaald bij het distributiekantoor. Deze kaart kwam in het najaar van 1939 in gebruik, maar raakte al spoedig vol, daarom werd de stamkaart voorzien van inlegvellen. 

De tweede distributiestamkaart

Hier zie je mijn distributie stamkaart waarmee mijn moeder distributiebonnen voor mij kon krijgen, waarmee ze weer de noodzakelijke levensmiddelen kon kopen.

Distributiekaart

En dit is de binnenkant van de  distributiestamkaart van mijn broer die in december 1948 geboren was.

Distributiekaart

In het begin van 1944 kwam door vervalsingen en diefstallen uit distributiekantoren zoveel valse persoonsbewijzen, distributiekaarten en andere papieren in omloop dat de registratie van de Duitsers vrijwel waardeloos was geworden. Dat beseften ook de Duitsers, reden dat er een nieuwe distributiestamkaart werd ingevoerd, De nieuwe stamkaart zou alleen geldig zijn in het eigen district, dus de woonplaats die officieel op het persoonsbewijs stond aangegeven. De stamkaart moest door ieder persoonlijk in zijn woonplaats worden opgehaald. Op het persoonsbewijs werd dan een zegel geplakt, waarvan het nummer correspondeerde met dat op de nieuwe stamkaart, elke gemeenten had een eigen nummer. Bij de uitreiking hielden Duitsers en NSB’ers toezicht. Lange registers van gezochte personen waren er aanwezig. Wie toch ging liep in de val.

bon voor matrasjeDe paniek van het verzet duurde niet lang, al op 25 januari 1944 werd de kluis van het gemeentehuis in Tilburg gekraakt. De buit 6000 zegeltjes met het woord Tilburg en 99.000 blanco stam kaarten. De laatste konden, na afstempeling, dienen voor iedere willekeurige gemeente. Op 17 mei 1944 leverde de overval bij drukkerij Hoitsema in Groningen nog een 133.450 zegeltjes op. Toen de uitreiking van de tweede distributiestamkaart in juni 1944 was afgerond waren er al voldoende zegeltjes ‘gestolen’.

 

Distributiedienst

 

In deze galerij zie je gedeelten uit mijn oorlogs projectje. De letters zijn helemaal verbleekt, dat wel.

tweede distributiekaart
De distributie stamkaarten van mijn grootouders.
In deze tijd van zoveel geweld overal in de wereld ben ik zo ontzettend dankbaar voor mijn vrijheid.
Wat is jouw connectie met de tweede wereldoorlog?
Zou het fijn vinden om daarover te lezen, in je reactie hieronder.

Passie voor de mandala en voor vitaal ouder worden,
Liefdevolle Reiki practitioner,
Creatief ondernemer met kunst en Simply producten,
Moeder, oma, vriendin, coach.

Mijn Kerstfeest als Kind in 1953, dl 4, Oudjaar

Het is Oudjaar.

Het oliebollen beslag staat te rijzen op de schoorsteenmantel. In een grote pan met een vochtige theedoek erover heen.

Papa bereidt zich voor op het traditionele oliebollen bakken. Dat doet hij ieder jaar.

oliebollen recept                    appelflap recept

Mama maakt nu het appelflappen beslag klaar. Eigenlijk zijn het appelbeignets, maar dat is zo’n moeilijk woord.

Oom Wim Eijsses, ( onze oppas) noemt Pim altijd oliebol en mij altijd appelflap.
Als hij op komt passen mag hij mee eten en mama vertelde dat dat zijn enige warme maaltijd in de week was. Hij studeert aan de universiteit. Als hij de aardappeltjes op zijn bord krijgt prakt hij ze en maakt er een kuiltje in. Daar gaat de jus in en wat geniet hij dan.

Er zijn al wat naaldjes van de kerstboom gevallen.

Pim en ik vegen ze bij elkaar en spelen ermee met de keepauto en de hijskraan.
Pim heeft ook een houten garage met een verdieping en een takel en daar worden bakjes met naaldjes mee omhoog gehesen.

Na een poosje heb ik geen zin meer en ga aan de tafel zitten met mijn tekenschrift en kleurtjes. Ik teken een hele mooie kerstboom met grote kerstballen erin. Ernaast teken ik een tafel met een grote schaal met oliebollen en ook nog een schaal met appelflappen.

Oliebollen en appelflappen

De pan wordt van de schoorsteen gehaald. Ik mag even kijken. Het deeg is een heel eind omhoog gekomen en er zitten allemaal gaatjes in.

‘Luchtbelletjes’, zegt mama.

Papa neemt met twee lepels beslag uit de pan en laat het deeg voorzichtig in de pan glijden. Ik ga op mijn tenen staan en wil in de pan kijken.

Voorzichtig! Het kan spetteren en de olie is gloeiend heet.

Er gaat nog meer deeg in de pan. Na twee minuten worden de bollen omgekeerd.oliebollen

Papa tilt me op van een veilige afstand. Oei, de bovenkant is al helemaal bruin gebakken.
Na nog een paar minuten worden de bollen met de schuimspaan uit het beslag gehaald. Papa laat ze even boven de pan uitlekken en dan komen ze in een schaal met een paar lagen servetjes. Daar kan de olie die er nog afkomt dan intrekken.

Wat ruikt dat lekker!

Het pakje poedersuiker staat op het aanrecht. Die heeft mama meteen met de flessen slaolie voor de oliebollen gekocht.

‘Mama, mag ik er poedersuiker over strooien?’

‘Nee kindje, als je dat nu al doet trekt de suiker helemaal in de oliebollen en dan zie je er niets meer van. Als je straks een oliebol op je bordje krijgt mag je er poedersuiker overheen strooien.’

Er staat nog een pan met slaolie op het vuur. Daar worden de appelflappen in gebakken.
Papa pakt een stukje appel en doopt het in het beslag dat in een schaal op de aanrecht staat. Mama heeft de appels geschild, en er met een appelboor het klokhuis uitgehaald en daarna dikke plakken van de appel gesneden.
Als de appel erin gaat spettert het flink.
Allemaal vette druppeltjes op de deksel van het gasstel.

‘Dat komt omdat er meer water in het beslag en de appel zit’, zegt papa.

Pim en ik willen allebei al een oliebol, maar dat mag niet.

‘Als ze allemaal klaar zijn mag je er eentje uitkiezen en dan wachten we tot we vanavond gaan eten’, zegt mama.

Sommige bollen hebben een hele rare vorm. Een oliebol heeft een hele lange grote slurf en een andere heeft twee bobbeltjes. Pim breekt een bobbeltje af als papa even niet kijkt en steekt het in zijn mond. Ik kan zien dat hij het lekker vindt.

‘Oòòh, hij pakt een stukje van die oliebol’, roep ik verontwaardigt.

‘Ho,ho Pim, even geduld jòh’.

Papa breekt het andere bolletje van de oliebol en geeft het aan mij.

‘Hierzo, en nu even gaan spelen, dan kan ik het hier rustig afmaken.’

Ik ga de tekening afmaken en Pim gaat zijn autootjes opruimen. Hij wil oliebollen eten. ( ik ook natuurlijk 😉 )

‘Zullen we samen de tafel dekken?’ zegt mama.

Samen leggen we het tafelkleed op de tafel. Ik zet de bordjes neer en Pim mag een bordje met een zeef op tafel zetten. Mama doet er wat poedersuiker uit het pakje in. Er hoeven nu geen vorken en messen, wel servetjes.
Want je krijgt hele vette handen van de oliebollen en de appelflappen.
Eindelijk! Er komen twee schalen met oliebollen op tafel. Een schaal oliebollen met rozijnen en eentje zonder rozijnen. En dan nog een schaal appelflappen.
Yummi, yummi! Wat ziet dat er lekker uit en wat ruikt dat lekker!.
Mama strooit een beetje poedersuiker over alles heen.

oliebollen     appelflappen

Papa zegt: ‘Ik kan geen oliebol meer zien’.

Dat snap ik niet. Hij heeft ze zelf gebakken.

Ik mag er een uitkiezen. Een hele grote ronde, met krentjes en rozijnen.
Voorzichtig beweeg ik samen met mama de zeef boven de oliebol.
Ik wil het eigenlijk zelf doen maar mama wil het persé de eerste keer samen doen.

‘Anders komt er teveel poedersuiker naast je bord.’

Er komt een prachtig sneeuwlaagje op te liggen. Ook op het bordje.
Als ze merkt dat ik het voorzichtig doe mag ik het op de appelflap zelf doen.

Pim schudt zelfs met mama’s hand de zeef flink heen en weer. Er komt een hele dikke laag poedersuiker te liggen. ‘Je mag die suiker voor je volgende oliebol gebruiken. hij kiest een heel kleintje, dan kan hij gauw weer een volgende nemen met nieuwe poedersuiker.

Vuurwerk

voorlezemWe mogen vanavond wat langer opblijven.
Papa leest voor uit broer Konijn, ‘Het lachplaatsje’
Dan gaat hij altijd heel hard lachen en dat is zò leuk.
Op de foto leest hij voor uit de Okki en we krijgen ook iedere week de Donald Duck in de brievenbus.

Dan moeten we toch naar bed, maar vannacht als het vuurwerk is mogen we er weer uit.

Ik kan haast niet inslapen. Wat spannend allemaal.

En ja, ik wordt om even over 12 wakker van een ontzettend geknal.

Oom Evert, de buurman (hij heeft een heel groot eng oog), heeft een heleboel rotjes en vuurpijlen aangestoken.
Zijn vriendin tante Sylvia staat er bij te kijken.

Zalig nieuwjaar!oudjaar

Papa heeft ook vuurwerk en gaat het aan de waterkant afsteken zodat Pim en ik het goed kunnen zien. Mama blijft bij ons, zij houdt niet van vuurwerk.
We mogen wel sterretjes branden. O, wat is dat mooi

Drie Koningen

Het is bijna Driekoningen, De drie koningen zijn ook al bijna bij het stalletje.
Dat betekent dat het alweer bijna tijd wordt om de kerststal op te ruimen.

De kerstboom is al zo uitgevallen. Mama ergert zich aan al die naaldjes door het huis. Het meeste vegen we bij elkaar om mee te spelen.
Hij wordt vandaag opgeruimd.
Als mama de kerstboom afgetuigd heeft met onze hulp ( wij mochten de balletjes aanpakken en voorzichtig in de doosjes leggen), doet ze iets heel leuks.

Ze schudt de boom stevig heen en weer boven het zeil zodat zowat alle naaldjes die er nog aan zaten nu op de grond liggen. Sjonge wat hebben we nu veel naaldjes om mee te spelen. Pim en ik maken er hele wegen van over het zeil waar de auto’s tussendoor rijden. De kerstboom gaat uit het raam naar buiten. Die wordt door de grotere kinderen opgehaald voor de kerstboom verbranding.

Zo hebben we nog heel lang een herinnering aan kerstmis en de kerstboom als we met die naaldjes spelen.

Deel1,   Deel2,   Deel3,   Deel4

Passie voor de mandala en voor vitaal ouder worden,
Liefdevolle Reiki practitioner,
Creatief ondernemer met kunst en Simply producten,
Moeder, oma, vriendin, coach.

Mijn Kerstfeest als Kind in 1953, deel 3

Kerstochtend.

Het is 7 uur ’s morgens en nog donker buiten.

We zijn allemaal al uit bed en we hebben allemaal onze mooiste kleren aangetrokken en elkaar Zalig Kerstfeest gewenst.

Kerstontbijt

Mama heeft gisteravond alles al op tafel klaargezet voor het Kerstontbijt.
De mooie bordjes en de mooie kopjes zijn uit het dressoir gehaald.
kerststol
Er staat een lammetje van boter op tafel en lekkere krentensneetjes met spijs.
Witte kadetjes, kaas, ham, gestampte muisjes en rozebotteljam. (dat eet papa altijd op zijn brood.)
En daar staat ook nog chocoladehagelslag.
Er liggen mooie kerstservetjes naast ons bord met het deftige bestek met de witte handvaten.
En alles staat op een prachtig geborduurd kerstkleed.

En oh, er staan kaarsjes bij onze bordjes.

Als we beloven dat we heel stil zitten mogen de kaarsjes aan. Door de hele kamer staan kaarsen te branden en dan gaan ook nog de kaarsjes in de boom aan!
Wat staat dat mooi! Papa heeft een emmer water onder de boom gezet met een beker erin. Als er door de tocht een takje gaat branden kunnen we het meteen doven.

Als we gebeden hebben gaan we eten. De lichtjes schijnen in onze ogen.

Pim en ik plukken kleine stukjes brood uit het kadetje en maken er mooie gladde balletjes van. Ook snijden we kleine witte stukjes van onze witte boterhammetjes en houden die aan een vorkje boven een kaarsje. Zo worden ze lekker geroosterd. Papa en mama houden ons en de kerstboom goed in de gaten en genieten zelf ook van het ontbijt.

De Kerst Mis

Dan gaan we met z’n allen naar de kerk. Vandaag is het niet zo moeilijk om stil te zitten. Het is zo mooi versierd en het ruikt naar wierook en dennentakken. Ook wordt er prachtig gezongen.

Er ligt al een paar dagen sneeuw, echt een Witte Kerst.
Onderweg naar huis maken we sneeuwballen en gooien die naar papa.
Hij laat dat niet op zich zitten en gooit sneeuwballen terug.
Wat hebben we een pret.

Weer thuis krijgen we een stukje banketletter die is opgewarmd op de kachel bij wat warme chocolademelk.

‘s Middags gaan we wandelen in het van der Werf park en pinda’s pellen na de thee.
Samen met papa pellen we een heel schaaltje vol met pinda’s. Als ze allemaal gepeld zijn krijgen we allemaal een pinda schaaltje vol pinda’s.

Papa gaat met de pinda’s en zijn borreltje oude jenever, puzzelen. Hij heeft op een groot kartonnen bord allemaal puzzelstukjes liggen. Hele moeilijke. Soms probeer ik er ook een te vinden maar ze lijken bijna allemaal op elkaar.

Kerst Diner

Dan is er het kerstdiner. De tafel is weer feestelijk gedekt. We eten konijn met doperwtjes, aardappelen en appelmoes. Ik vind het maar zielig voor het konijn maar het is wel lekker. Er mogen weer kaarsjes op tafel branden.

Mama heeft de stompjes van vanochtend in een plat schaaltje met water gezet.
Als dan het vlammetje het water raakt, sissen ze en dooft het vlammetje. We zwaaien dan ‘daaag’ naar het kaarsje. Het overgebleven kaarsvet word weer hard en dan blijft er een heel plat stukje kaars over. Het is spannend om op tijd te zien als er eentje bijna gaat sissen en uitgaat.

2de Kerstdag

2de kerstdag gaat alles rustig aan.

Papa zit de kerstpuzzel uit de krant te doen en mama zit te breien.
Ik speel met mijn popje in het wiegje en Pim speelt met zijn blokken.

julianakade’s Middags gaan we naar oma wandelen. We lopen dan altijd over de Singel naar de Julianakade.

Oma zit beneden in een grote stoel, speciaal voor haar. Ze heeft hele erge reuma en ze moet de trap op geholpen worden als ze naar de w.c. moet. Ze heeft altijd veel pijn.

Mijn nichtjes zijn al veel ouder dan ik en mijn neefje is denk ik 7 jaar ouder.

Oma woont bij tante Mien ( zij is de zus van papa), en oom Sjaak. Hij werkt in de slachterij en ze eten altijd heel veel vlees omdat hij dat gratis mee kan nemen. We eten hele dikke vette soep met heel veel balletjes.

Ik weet nog heel goed dat mama oude pantoffels van mijn neefje Jaques had gehad en dat ze wou dat ik ze af zou dragen. Ze waren zo verschrikkelijk lelijk, maar ik moest ze aantrekken. Papa troostte me, toen ik huilend de zoldertrap af liep terwijl hij een arm om mijn schouder sloeg en ik hoefde ze daarna niet meer te dragen.

Volgende maand komt oma weer twee weekjes bij ons logeren.
Ze heeft dan altijd een verrassing voor ons in haar tas.oma
Papa sleept haar stoel dan op de fiets naar ons huis.
Ze kan heel goed sokken breien en pesten vindt ze leuk!
Het kaartspelletje dan.

Maar ze plaagt ook hoor! Als we zaterdags voor de kachel in een badje gewassen worden geeft ze altijd een tik op mijn bil als ze de kans krijgt.
En een keer heeft ze me met mijn neus in de appelmoes geduwd. Wat was ik kwaad.

We lopen in het donker weer naar huis.

Kerstfeest is weer voorbij.  Papa moet morgen weer werken.
Maar er komt alweer een volgend feest.

Over een week is het Oudjaar.

deel 1,   deel 2,   deel 3,   deel 4

 

Passie voor de mandala en voor vitaal ouder worden,
Liefdevolle Reiki practitioner,
Creatief ondernemer met kunst en Simply producten,
Moeder, oma, vriendin, coach.

Mijn Kerstfeest als Kind in 1953, deel 2, de Kerstboom

Er is alweer een week voorbij gegaan.

Een kerstboom kopen

Vandaag is het zaterdag.
Papa heeft een dagje vrij want we gaan een kerstboom kopen.
Later had hij altijd op zaterdag vrij. Nu alleen nog de zondag.

Mijn broertje is zo opgewonden! Ik ook.
Papa vindt het ook leuk.
Ieder aan een hand van mijn grote sterke papa gaan Pim en ik op stap.

Mama gaat ondertussen een plekje vrijmaken waar de kerstboom komt te staan en ze gaat de dozen met kerstballen klaarzetten.

kerstboom

De kerstbomen meneer zet een paar boompjes voor ons neer.
In eentje zit een heel gat en een ander is helemaal plat aan een kant.

Dáár staat een mooie. Papa bekijkt hem aan alle kanten.

Ja hoor, die nemen we. Papa koopt ook nog wat kersttakken voor boven de schilderijen. Wij mogen het topje van de kerstboom voorzichtig vasthouden, ieder aan één kant.

We wachten bij de stoeprand. Er komt één zwarte auto langs. Dan is de straat weer leeg. Een paar fietsers zijn nog ver weg.

Gauw oversteken.

De kerstboom optuigen

Thuis zijn we zo uitgelaten!
Mama zegt: ‘Rustig worden jongens. Als we de kerstboom optuigen moet je juist heel rustig zijn, anders vliegen de stukjes van de ballen door de kamer.’

Papa snijdt het topje van de kerstboom schuin af. Zo kan de piek erop.

Eerst komen de slingers. Mama wikkelt ze voorzichtig om de boom.

De poes komt nieuwsgierig kijken en snuffelen.

Pim en ik mogen om de beurt een balletje uitzoeken. Er zitten pegeltjes en ovale balletjes bij. Ook een trompetje, een vogeltje en een engeltje. Allemaal van zilver. Met de hulp van mama krijgen ze een mooi plekje in de boom.

Dan gaan de kaarsjes in de boom. Het zijn echte en mama zoekt net zolang de goeie takken uit tot ze recht staan. Tenslotte mag de piek erop.

Wat ziet de boom er mooi uit!

Als je je neus vlakbij een bal houdt zie je er een heel gek gezicht in.

Papa zit ondertussen zijn krantje te lezen met een borreltje (een jonge jenever) erbij.

Hij heeft de takken boven de schilderijen gehangen en mama gaat ze straks nog versieren.

Maar de boom is nog niet helemaal klaar. Mama komt met twee zakjes kransjes binnen. Chocoladekransjes en koek kransjes. Die schuift ze aan de uiteinden van de takjes.

Vanavond na het eten mogen we er eentje uit de boom halen.

We kunnen niet wachten, zo lekker zien die kransjes eruit.

Spelletje, eten, voorlezen en……

Papa en mama gaan een spelletje met ons spelen. Hij speelt samen met Pim.
Het spelletje heet: Mens erger je niet.
Mama helpt mij af en toe. Ik kan al wel tellen, maar ik raak soms in de war door de pionnetjes, die al op het bord staan.

Als we gegeten hebben mogen we een kransje uit de boom. 😋
Dat eten is ook altijd zo lekker op zaterdag: witte boterhammetjes die we in de jus mogen dopen met een paar plakjes biefstuk erbij.

In ons pyjamaatje leest papa ons nog voor uit de Okki voorlezem
en mama legt een lekkere warme kruik in ons bedje. Er is alleen in onze huiskamer een kolenkachel en verder is het huis ijskoud. 

Dan nog even ons avondgebedje voor de kerststal en door de koude gang, de trap op en  ons warme bedje in.

Mama stopt ons lekker onder. We slapen op de zolderkamer en we zien dat het glazen dakje van het raam helemaal wit is.
Morgen kunnen we misschien een sneeuwpop maken.

In de zomer hadden we wel eens wat stukjes brood op dat dakje gelegd omdat er wel eens muisjes op trippelden.
Maar nu hebben die hun warme holletje opgezocht.

Tevreden gaan we slapen.

deel 1,    deel 2,    deel 3,   deel 4

 

Passie voor de mandala en voor vitaal ouder worden,
Liefdevolle Reiki practitioner,
Creatief ondernemer met kunst en Simply producten,
Moeder, oma, vriendin, coach.

Mijn Kerstfeest als Kind in 1953, deel 1

Hoera, het wordt Kerstmis.

Wat een fijne tijd is dat.

sinterklaasSinterklaas is net voorbij en hij heeft zulke mooie cadeautjes gebracht! Continue reading “Mijn Kerstfeest als Kind in 1953, deel 1”

Passie voor de mandala en voor vitaal ouder worden,
Liefdevolle Reiki practitioner,
Creatief ondernemer met kunst en Simply producten,
Moeder, oma, vriendin, coach.